Bitcoin SV dễ hiểu

1Bitcoin là gì?

Tiền chỉ tồn tại trên internet và không cần ngân hàng.

Khi bạn đưa tiền mặt cho ai đó, không có ai đứng giữa hai người. Bitcoin làm điều tương tự trên internet: bạn gửi, người kia nhận. Không cần tài khoản ngân hàng, không cần ai cho phép và cũng không có giờ mở cửa.

Ở ngân hàng, ngân hàng ghi lại ai có bao nhiêu tiền. Với bitcoin, việc này do một sổ cái công khai đảm nhận, được nhiều máy tính trên khắp thế giới cùng nhau lưu giữ và kiểm tra. Không ai có thể tự mình sửa nó.

Sẽ không bao giờ có quá 21 triệu bitcoin. Chính hệ thống bảo đảm quy tắc này, nên không ai có thể tùy ý “in” thêm.

2Bitcoin SV là gì?

Ý tưởng ban đầu của bitcoin được đưa vào thực tế: tiền mặt kỹ thuật số nhanh, rẻ, ai cũng dùng được.

Qua nhiều năm, đã nảy sinh tranh cãi về hướng phát triển của bitcoin. Cuộc tranh cãi hai lần kết thúc bằng chia tách, vì vậy ngày nay có ba đồng tiền nổi tiếng mang tên bitcoin:

SV là viết tắt của “Satoshi Vision” (Tầm nhìn của Satoshi). Cái tên nói lên rằng BSV muốn trung thành với kế hoạch ban đầu: tiền mặt điện tử mà ai cũng dùng được.

Điểm mạnh của nó là gì?

Vì sao kích thước khối lại quan trọng? Khối BTC đến nay vẫn bị giới hạn ở khoảng 1 megabyte kích thước cơ bản, nên chỉ chứa được ít giao dịch và phí cao hơn. Giống như vẫn khăng khăng dùng đĩa mềm dù công nghệ truyền dữ liệu và máy tính đã tiến bộ vượt bậc. BSV đã bỏ giới hạn này: một khối có thể lớn đến mức cần thiết.

Có thể dùng nó vào việc gì?

• Thanh toán trực tuyến, dù chỉ vài sat: cho một bài báo, một bài hát, một tính năng.
• Tiền boa và quà tặng, không qua trung gian, chỉ một lần chạm.
• Gửi tiền đi khắp thế giới, nhanh và rẻ như gửi cho nhà bên cạnh.
• Vé, phiếu giảm giá, điểm thưởng không thể làm giả.
• Chứng minh: có thể cho thấy một tài liệu đã tồn tại vào lúc nào và từ đó đến nay chưa bị thay đổi.
• Thanh toán giữa các máy móc, ví dụ ở trạm sạc hoặc khi đỗ xe.

Xem thêm ở mục Còn dùng được vào việc gì?.

3Sat

Tiền lẻ của bitcoin, giống như xu (cent) so với đô la.

Sat là viết tắt của satoshi. Đây là đơn vị nhỏ nhất của bitcoin; không có số tiền nào nhỏ hơn.

Với số tiền nhỏ, ta đếm bằng sat, vì nói 500 sat đơn giản hơn nói 0,000005 BSV.

Tỷ giá thay đổi liên tục; bảng trên chỉ là ví dụ. Tỷ lệ giữa sat và BSV thì không bao giờ thay đổi.

4Ví

Một chương trình giữ an toàn khóa của bạn và dùng nó để thanh toán thay bạn.

Ví hiển thị số dư, cho bạn một địa chỉ để nhận tiền và gửi các khoản thanh toán của bạn. Ví có thể được tích hợp vào một trang web, là một ứng dụng điện thoại hoặc một thiết bị nhỏ riêng biệt.

Thật ra tiền không nằm trong ví. Sổ cái ghi lại mỗi địa chỉ có bao nhiêu. Ví giữ khóa cho phép bạn tiêu số tiền đó. Vì vậy chỉ cần còn khóa, bạn có thể khôi phục ví bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu.

5Địa chỉ

Đây là nơi bạn nhận tiền. Nó giống như số tài khoản ngân hàng.

Địa chỉ là một chuỗi chữ cái và chữ số, thường bắt đầu bằng số 1. Ví dụ, đây là địa chỉ bitcoin đầu tiên, từ năm 2009:

Ví dụ1A1zP1eP5QGefi2DMPTfTL5SLmv7DivfNa

• Bạn có thể yên tâm đưa nó cho bất kỳ ai. Có địa chỉ, người ta chỉ gửi tiền cho bạn được, không lấy tiền của bạn được.
• Đừng gõ tay, hãy sao chép. Sai một ký tự là có vấn đề. Hãy dùng nút Sao chép hoặc mã QR.
• Địa chỉ là công khai. Ai biết địa chỉ đều có thể tra trong sổ cái xem bao nhiêu tiền đã đến và rời khỏi nó.

Đây chỉ là ví dụ cho thấy địa chỉ trông như thế nào. Đừng gửi gì vào đó.

6Khóa

Mật khẩu bí mật của ví. Ai giữ khóa thì người đó sở hữu tiền.

Khóa (tên đầy đủ: khóa riêng tư) là một con số bí mật dài và ngẫu nhiên. Ví dùng nó để ký các khoản thanh toán của bạn. Địa chỉ được tạo ra từ khóa, nhưng không có chiều ngược lại: không ai có thể suy ra khóa từ địa chỉ.

Ví có thể hiển thị khóa dưới nhiều dạng: một chuỗi ký tự dài, hoặc 12 từ đơn giản. Cả hai có tác dụng như nhau và áp dụng cùng các quy tắc.

7Giao dịch

Một khoản thanh toán: một thông điệp có chữ ký, nói rằng bấy nhiêu tiền đi từ đây sang đó.

Khi bạn thanh toán, ví viết một thông điệp ngắn, ký bằng khóa của bạn rồi gửi lên mạng lưới. Mạng lưới kiểm tra chữ ký có hợp lệ không và bạn có thật sự có ngần ấy tiền không.

1. 1KýVí ký khoản thanh toán bằng khóa của bạn.
2. 2Mạng lướiĐến tay người nhận gần như ngay lập tức. Thanh toán xong.
3. 3KhốiSau đó, trung bình trong vòng 10 phút, nó cũng được ghi vào sổ cái.
4. 4Hoàn tấtNó nằm lại đó mãi mãi, và ai cũng có thể kiểm tra.

• Mỗi giao dịch có một mã định danh. Đó là một mã dài 64 ký tự, gọi tắt là txid. Bạn có thể dùng nó để tra cứu khoản thanh toán.
• Một xác nhận nghĩa là giao dịch đã được đưa vào một khối. Mỗi khối mới thêm một xác nhận.
• Không thể đảo ngược. Không có ngân hàng nào thu hồi giúp. Luôn kiểm tra địa chỉ và số tiền trước khi gửi.

8Phí

Vài sat mà mạng lưới nhận để ghi lại khoản thanh toán của bạn.

Mỗi giao dịch đều có phí. Phí trả cho những máy tính lưu giữ sổ cái; chúng được gọi là thợ đào. Phí không phụ thuộc vào số tiền, mà vào việc giao dịch chiếm bao nhiêu chỗ trong sổ cái.

Trên BSV, một lần chuyển đơn giản thường tốn từ 1 đến vài chục sat. Như vậy là chưa tới một đồng, nên ở đây bạn thậm chí có thể trả 50 sat cho một thứ gì đó.

9Blockchain

Sổ cái công khai của bitcoin: mọi khoản thanh toán đều nằm trong đó, và không thể sửa đổi.

Giao dịch được gom vào những gói gọi là khối. Trung bình cứ 10 phút có một khối mới. Mỗi khối chứa dấu vân tay của khối trước, nên chúng tạo thành một chuỗi: nếu ai đó sửa một khối cũ, mọi khối sau đó sẽ hỏng và ai cũng sẽ nhận ra.

• Nó có rất nhiều bản sao. Nhiều máy tính trên khắp thế giới lưu và kiểm tra cùng một sổ cái.
• Thợ đào lưu giữ nó. Họ đưa giao dịch vào khối. Đổi lại, họ nhận phí và phần thưởng cho mỗi khối mới.
• Công khai, nhưng không có tên. Sổ cái chứa địa chỉ và số tiền, không chứa tên. Đây không phải ẩn danh hoàn toàn: nếu ai đó biết một địa chỉ là của bạn, họ cũng thấy được hoạt động của nó.

10WhatsOnChain

Một trang web nơi ai cũng có thể xem sổ cái BSV.

WhatsOnChain là một trình khám phá khối (block explorer). Bạn nhập một địa chỉ hoặc mã giao dịch, và nó hiển thị những gì sổ cái biết về nó. Không cần đăng ký.

• Với một giao dịch: diễn ra khi nào, đi từ đâu đến đâu, số tiền và phí, và có bao nhiêu xác nhận.
• Với một địa chỉ: hiện có bao nhiêu tiền, và những khoản thanh toán nào đã đến hoặc rời khỏi nó.

Vì vậy người ta nói rằng với bitcoin, bạn không phải tin suông điều gì: bạn có thể tự kiểm tra.

whatsonchain.com ↗ (tiếng Anh)

11Sao lưu và khôi phục khóa

Có khóa đã sao lưu, bạn có thể lấy lại ví bất cứ lúc nào, trên bất kỳ thiết bị nào.

Khóa của ví tích hợp trong trang web được lưu trong trình duyệt của bạn. Nếu bạn xóa dữ liệu trình duyệt, đổi điện thoại hoặc dùng trình duyệt khác, khóa sẽ không còn ở đó. Vì vậy bạn cần sao lưu.

Cách sao lưu

1. Mở ví và tìm tùy chọn hiển thị khóa.
2. Chép nó ra giấy, chính xác từng ký tự. Hoặc lưu vào một tệp và cất ở nơi chỉ bạn truy cập được.
3. Kiểm tra lại một lần nữa xem đã chép đúng chưa.
4. Cất ở nơi an toàn. Với số tiền lớn, hãy giữ hai bản ở hai nơi khác nhau.

Cách khôi phục

1. Mở ví trên thiết bị hoặc trình duyệt mới.
2. Chọn khôi phục và nhập khóa đã lưu.
3. Cùng địa chỉ và cùng số dư sẽ hiện ra, vì tiền vẫn luôn nằm trong sổ cái.

12An toàn

Bạn tự giữ tiền của mình. Đó là tự do, nhưng cũng là trách nhiệm.

• Đừng đưa khóa cho ai. Không cho bạn bè, không cho “bộ phận hỗ trợ khách hàng”. Chỉ nhập khóa trên một trang web nếu bạn muốn khôi phục ví ở đó và bạn tin trang đó.
• Bắt đầu từ nhỏ. Học và luyện tập với vài sat trước khi chuyển số tiền lớn hơn.
• Kiểm tra trước khi gửi. Địa chỉ đúng chưa? Số tiền đúng chưa? Có phải BSV gửi đến địa chỉ BSV không? Lệnh chuyển không thể hủy.
• Với số tiền lớn, hãy gửi thử trước. Gửi một ít và kiểm tra xem đã đến chưa.
• Đừng tin vào làm giàu nhanh. Ai hứa lợi nhuận chắc chắn hoặc nhân đôi tiền của bạn đều là kẻ lừa đảo.
• Giá lên rồi xuống. Giá trị của BSV tính bằng tiền đồng có thể thay đổi mạnh trong thời gian ngắn, kể cả giảm. Chỉ giữ trong đó số tiền mà bạn chấp nhận mất được.

13Còn dùng được vào việc gì?

Nhiều hơn bạn nghĩ: khi thanh toán gần như miễn phí và tức thì, những điều mới trở nên khả thi.

Bạn không thể trả vài trăm đồng bằng thẻ, vì phí còn cao hơn cả số tiền. Trên BSV thì được. Một khoản thanh toán tốn chưa tới một đồng, đến nơi gần như ngay lập tức, và mạng lưới xử lý được khối lượng khổng lồ. Đây không chỉ là chuyển tiền rẻ hơn, mà là cả một loạt khả năng trước đây đơn giản là không đáng làm.

Một số điều này đã hoạt động ngay hôm nay; số khác vẫn là những khả năng mà công nghệ đã sẵn sàng.

14Câu hỏi thường gặp

15Bảng thuật ngữ

Địa chỉ

Nơi có thể gửi tiền đến. Công khai, có thể chia sẻ.

Số dư

Số tiền thuộc về ví của bạn ngay lúc này.

Khối

Một gói giao dịch. Trung bình cứ 10 phút có một khối.

Blockchain

Chuỗi các khối nối với nhau, nói cách khác là sổ cái công khai.

BSV

Ký hiệu ngắn của Bitcoin SV, giống như VND là ký hiệu của đồng Việt Nam.

Xác nhận

Cho thấy giao dịch đã được đưa vào một khối.

Phí

Vài sat mà thợ đào nhận để ghi lại giao dịch.

HandCash

Một ví BSV trên điện thoại, nơi bạn có thể gửi đến một cái tên bắt đầu bằng $ thay vì một địa chỉ dài.

Khóa

Khóa riêng tư: bí mật của ví. Ai có nó thì tiêu được tiền.

Thợ đào

Người lưu giữ sổ cái: đưa giao dịch vào khối và nhận phí cho việc đó.

Mã QR

Một hình vuông có hoa văn mà camera điện thoại đọc ra địa chỉ. Không cần gõ.

Sat

Satoshi: đơn vị nhỏ nhất của bitcoin. 100.000.000 sat = 1 BSV.

Giao dịch

Một khoản thanh toán trong sổ cái.

Txid

Mã định danh dài 64 ký tự của một giao dịch.

Ví

Chương trình giữ khóa, hiển thị số dư và thực hiện thanh toán.

WhatsOnChain

Một trang web để xem sổ cái BSV.